Safra Kesesi Polibi (Polipi) Nedir, Kaç Milimetrede Ameliyat Gerekir?

Yine de bazı kişilerde şikâyet olur. Bunlar tipik olarak şunlardır:

• Sağ üst karında künt ağrı ya da rahatsızlık: Özellikle yağlı yemekten sonra belirginleşir; sürekli değil, zaman zaman gelir.
• Şişkinlik, hazımsızlık ve bulantı: Kese hastalığına özgü değildir; mide ve bağırsak rahatsızlıkları da aynı tabloyu yapar.
• Safra koliği benzeri ağrı: Birkaç saat süren, sonra kendiliğinden geçen şiddetli ağrı. Bu tablo çoğunlukla polipin kendisinden çok eşlik eden bir taştan kaynaklanır.
• Sararma: Kese içindeki polip safra akışını tıkamaz. Polipi olan birinde gözde ve ciltte sararma, koyu idrar ve açık renkli dışkı çoğunlukla safra kanalına düşmüş bir taşı, çok nadiren de ilerlemiş bir kese tümörünü düşündürür. Bu bir acil işarettir.

Polip varlığında ağrı şikâyeti ayrıca anlam taşır. Polip belirtisiz ise çoğu kez boyutuna bakarak izlenir. Ancak polip varken sağ üst karında tekrarlayan şikâyet varsa, başka bir neden bulunamıyorsa ve ağrı safra kesesi kaynaklı ağrı özelliklerini taşıyorsa (yemekten sonra sağ üst karında, sağ omuza vuran) küçük bir polipte bile kesenin çıkarılması gündeme gelebilir. Bunu belirleyen, şikâyetin gerçekten kesenin hastalığından kaynaklandığının araştırılmasıdır; mide, pankreas, bağırsak ve safra yolu hastalıkları önce dışlanır.

Her sağ üst karın ağrısı safra kesesinden gelmez. Mide yanması, reflü, ülser, pankreas iltihabı, kalın bağırsak ağrıları ve kas-iskelet sistemi kaynaklı ağrılar aynı bölgede hissedilebilir. Kanaldaki videoda da anlatıldığı gibi genel cerrahi polikliniklerine karın ağrısıyla gelen kişide çoğunlukla iki bölge araştırılır: mide ve safra kesesi. Mide için üst endoskopi, safra kesesi için karın ultrasonu yapılır. Bu yüzden belirti sayarak kendi kendine tanı koymak yerine ağrının zamanını, yemekle ilişkisini ve eşlik eden şikâyetleri not ederek muayeneye gelmek en verimli yoldur.

Aşağıda muayenede neler olduğunu adım adım görebilirsiniz. Her adımı açıp ne yapıldığını, ne hissedeceğinizi ve neden yapıldığını okuyabilirsiniz.

Ultrason sonucu yeterince net değilse ya da polip şüpheli görünüyorsa ek yöntemler kullanılabilir. Endoskopik ultrason, mide ve onikiparmak bağırsağına indirilen ince bir endoskopun ucundaki ultrason probuyla keseyi çok yakından görüntüler; küçük yapıları ve kese duvarı katmanlarını ayrıntılı gösterir. Kontrastlı ultrason polipin içine kan akımı girip girmediğine bakar; kan akımı taşıyan bir çıkıntı, kese içindeki hareketli çamur kümesinden ayrılır. MR ve tomografi ise lezyonun şüpheli olduğu, kese dışına yayılım ya da safra yolu tutulumu ihtimali bulunduğu durumlarda istenir.

Kan testleri polipi göstermez, ama şikâyet ve safra yolu açısından yol gösterir. Karaciğer enzimleri, bilirubin, ALP ve GGT değerleri safra akışında bir sorun olup olmadığını düşündürür. Hekimin anlattığı gibi ılımlı yüksek ALP ve GGT bile safra yollarının ayrıca incelenmesini gündeme getirir; polip ile birlikte böyle bir tablo varsa MRCP gibi safra yolu görüntülemesi istenebilir.

Rapordaki bir ifadeye bakalım: "safra kesesinde 7 mm polip". Bu cümle tek başına karar için yetmez. Polipin tek olup olmadığı, ilk görüldüğündeki ölçüsü, kese duvarı, yaş ve eşlik eden taş gibi bilgiler de gerekir. Aynı rapor önceki yıllarla karşılaştırıldığında anlam kazanır; bu yüzden eski ultrason görüntülerinizi ve raporlarınızı muayeneye getirmeniz çok değerlidir. Farklı cihazlar ve farklı ellerle yapılan ölçümler birkaç milimetre farklı çıkabilir; ardışık raporlardaki 2 mm'nin altındaki sapmalar çoğu kez ölçüm farkıdır, hekim bunu aynı cihazda ve mümkünse aynı kişiyle yapılan kontrolle yorumlar.

Tanı amaçlı polipin ayrıca biyopsi ile alınması safra kesesinde olağan bir yöntem değildir; kese içinden parça almak güvenli bir uygulama sayılmaz. Polipin gerçek yapısı çoğunlukla kese ameliyatla çıkarıldıktan sonra patolojide görülür. Bu nedenle karar, görüntüleme bulgularına ve risk etkenlerine dayanır.

Ultrason ve gerekirse ek tetkiklerle polip değerlendirildiğinde hekim şunlardan birini önerir: belirli aralıklarla ultrason kontrolü, izlemin gerekmemesi ya da kesenin çıkarılması için ameliyat planı. Aşağıdaki akış tanıdan karara giden genel yolu gösterir.

Risk etkenleri neler? Kılavuzdaki başlıca risk etkenleri: 60 yaş üzeri olmak, birincil sklerozan kolanjit, polipin geniş tabanlı (sesil) olması ya da çevresinde kese duvarının kalınlaşması. Bunlardan biri varsa 6-9 mm'lik polipte ameliyat konuşulur. Polipin tek olması, yanında taş bulunması ve izlemde büyüme ise hekimin kararında ayrıca dikkate aldığı bulgulardır. Polip yanında taş da varsa, taşın şikâyet yapması ya da küçük taşların kanala düşme riski kesenin çıkarılmasını güçlü biçimde gündeme getirir; karar taşın ve polipin özelliklerine göre muayenede verilir.

Çizimdeki üç panel izlem mantığını özetler. Küçük polip: belirli aralıkla ultrason kontrolü yapılır. Büyüyen polip: kontrol ultrasonlarında belirgin büyüme varsa kesenin çıkarılması değerlendirilir; küçük farklar aynı cihazla tekrar ölçülür. Büyük polip: kesenin çıkarılması önerilir. Çizimde sayı yoktur, çünkü sayı tek başına değil, yukarıda sayılan etkenlerle birlikte anlam taşır.

Polip büyüyorsa ne olur? İzlem sırasında polipin iki yıl içinde yaklaşık 2 mm ya da daha fazla büyümesi, gerçek bir neoplazi olasılığını düşündürür ve kesenin çıkarılması değerlendirilir; bunun altındaki farklar çoğu kez ölçüm farkıdır. Ardışık ultrasonlar aynı cihazla ve mümkünse aynı kişiyle yapılırsa ölçüm farklılığı azalır. Büyüyen polipte kesenin çıkarılması çoğunlukla önerilir. Büyümeyen ve küçük kalan polip ise izlemin ilk yıllarından sonra kontrol aralığının uzatılması ya da bırakılmasıyla sonuçlanabilir; güncel kılavuzlar polip kaybolursa izlemin kesilebileceğini belirtir.

Yakınma varsa durum değişir. Polipi olan ve sağ üst karında tekrarlayan ağrısı bulunan, başka bir neden saptanmayan kişide küçük bir polip bile kesenin çıkarılmasına gerekçe olabilir. Ağrıyı polipin mi, yoksa eşlik eden bir taşın mı yaptığı net değilse hekim önce mide ve diğer nedenleri dışlar.

İzlemin süresi ve aralığı da polipe göre ayarlanır. Çoğu zaman ilk kontrol aylar sonra yapılır; polip sabitse kontrol aralığı uzar. Aralığı hekim belirler; her ultrasona götürülecek rapor ve görüntülerin saklanması, değişimin doğru okunmasını sağlar. İzlemde polip bir gün kaybolursa ya da küçülürse bu iyi bir işarettir, ama bunu da hekim değerlendirmelidir.

Önemli bir noktayı da belirtmek gerekir: ameliyat kararı yalnızca kanser korkusuyla verilmez. Büyük bir polipin kalması hem olası bir neoplazinin gecikmesine hem de zamanla yakınmaya neden olabilir; küçük ve sessiz bir polipin gereksiz ameliyatla alınması ise her ameliyatın taşıdığı genel riskleri gündeme getirir. İki hata da istenmez; bu yüzden karar bireysel verilir.

Ameliyat çoğunlukla kapalı (laparoskopik) yöntemle yapılır. Karın duvarında küçük kesilerden bir kamera ve ince aletler girilir; karın hafifçe şişirilerek çalışma alanı açılır. Kesenin damarı ve kanalı net görüldükten sonra kapatılır, kese karaciğerin yatağından ayrılır ve karından çıkarılır. Kesilerin sayısı ve yeri hastaya ve ameliyatın seyrine göre değişir. Güvenlik gerektirirse ve kapalı yöntem yeterli görüş sağlamazsa açık yönteme geçilebilir; bu bir güvenlik önlemidir.

Polip nedeniyle yapılan ameliyatta özel bir nokta vardır: çıkarılan kese patolojiye gönderilir. Böylece polipin gerçekte ne olduğu, kolesterol polibi mi, iltihabi bir polip mi, adenom mu yoksa çok nadiren kötü huylu bir lezyon mu olduğu kesinleşir. Patoloji sonucu iyi huylu çıkarsa başka bir işlem gerekmez ve kontrol planı yapılır. Kötü huylu bir bulgu çıkarsa tümörün durumuna göre ek tetkik ve gerekirse ek ameliyat planlanır; bu karar onkoloji açısından ayrıca değerlendirilir.

Ameliyattan önce şikâyetinize ve bulgularınıza göre ek tetkikler istenebilir. Karaciğer enzimleri, bilirubin, ALP ve GGT yüksekliği varsa safra yolu görüntülemesi yapılır; çünkü kese ameliyatından önce safra yolunda taş bulunup bulunmadığının bilinmesi önemlidir. Anestezi açısından kalp ve akciğer durumunuz, kullandığınız ilaçlar ve kan sulandırıcılar konuşulur. Açlık süresi ve ilaçların hangilerinin ameliyat günü alınacağı ayrıca anlatılır.

Ameliyatın hastane, anestezi ve yatış ayrıntıları, ameliyat süresi ve işe dönüş zamanı muayenede konuşulur; bu sayfada sayı verilmez çünkü kesenin durumuna, daha önce geçirilmiş ameliyatlara ve genel sağlığa göre bu değişir. Kapalı yöntemde iyileşme açık ameliyata göre çoğunlukla daha rahat geçer. Özetle polip nedeniyle yapılan ameliyat planlı bir ameliyattır, acele edilmeden hazırlık yapılır ve kesin zamanı sizinle birlikte seçilir. Daha geniş bilgi için sayfasına bakabilirsiniz.

Aşağıdaki adımlar ameliyat sürecinin genel akışını gösterir. Sıra ve ayrıntılar muayenede size özel olarak netleşir.

Yine de ameliyatsız izlenen polipler çoktur. Küçük, belirti vermeyen ve risk etkeni olmayan bir polip, aynı ölçüde kaldıkça ameliyat gerektirmez. Bazen izlem sırasında polip küçülür ya da ultrasonda hiç görünmez olur; bu, çamur kümesinin kaybolması ya da ölçüm farklılığı olabileceği gibi gerçek bir küçülme de olabilir. Güncel kılavuzlar polip kaybolduğunda izlemin sonlandırılabileceğini belirtir; ama bunu hekimin kontrol ultrasonu söyler.

Bitkisel tedavi konusunda dikkatli olmak gerekir. Safra kesesi polipine iyi geldiği söylenen çaylar, zeytinyağı-limon kürleri ve satıştaki karışımlar polipi geçirdiğine dair kanıta dayanmaz. Bunların kimilerinde safra kesesi kasılmasını artıran içerikler bulunur; taş ya da çamur olan bir kesede bu ağrıyı tetikleyebilir. En büyük zarar, ameliyat gerektiren bir polipin bu uygulamalar sırasında zamanında fark edilmemesidir. Bitkisel bir ürün kullanıyorsanız muayenede söyleyin.

Karşılaştırma için şöyle düşünün: polip izlenebilecek küçük bir polipse zaten bir tedaviye gerek yoktur; kontrol yeterlidir. Polip ameliyat gerektirecek büyüklükteyse hiçbir bitkisel yöntem bunu değiştirmez. Her iki durumda da yol, ultrason kontrolüdür. Bu nedenle ameliyatsız tedavi aramak yerine, polipin hangi gruba girdiğini öğrenmek daha yararlıdır.

Ameliyatın yerini tutmayan ama iyi gelebilecek şeyler de vardır: dengeli beslenme, kilonun kontrolü, düzenli hareket ve kan yağlarının izlenmesi genel sağlığı korur. Bunlar polipi yok etmez; ama safra kesesi ve karaciğer sağlığı için yararlıdır.

Ateş ve titreme ile birlikte gelen sağ üst karın ağrısı kese iltihabı ya da safra yolu enfeksiyonunu düşündürür. Polipi olan bir kişide bu tablo polipten çok eşlik eden taşla ilgili olabilir; ancak kendiliğinden geçmesi beklenmez. Saatlerce süren, hareketle artan ve sağ omuza vuran ağrı, kusma ve karnın tamamına yayılan şiddetli ağrı da acil servis nedenidir. Sırta kuşak gibi yayılan şiddetli üst karın ağrısı ve kusma pankreas iltihabını da düşündürebilir; bu da acil servis nedenidir.

İzlem sırasında büyüme de beklemeye değmez. Kontrol ultrasonunda polipin belirgin büyüdüğünü ya da yeni polip çıktığını öğrendiyseniz sonraki kontrol tarihini beklemeden hekime başvurun. Kontrol tarihlerini unutmamak, polip izleminin en önemli parçasıdır. İzlemin kırıldığı yıllar sonra gelen bir ultrason, büyümüş bir polipi ilk kez gösterebilir; bu durumda kararı vermek için eski ultrasonlar çok değerlidir.

Kendi kendine tanı koymak yerine şu kısa kuralı akılda tutun: şikâyetsiz polip kontrol edilir, şikâyetli polip muayene edilir, sararma, ateş ya da şiddetli ağrı acil değerlendirilir. Belirtilerinizi ve kontrol tarihlerinizi bir yere yazmak muayenede zaman kazandırır.