Lipom (Yağ Bezesi) Nedir, Nasıl ve Ne Zaman Alınır?

Lipomun nerede durduğunu anlamak için derinin katmanlarına bakmak yardımcı olur. Çizimde deri bir kesit olarak gösteriliyor. En üstte epidermis (üst deri), onun altında dermis (gerçek deri) bulunur. Dermisin altında deri altı yağ dokusu yer alır ve bunun altında kasları saran kas zarı (fasya) vardır. Lipom genellikle bu deri altı yağ dokusunun içinde gelişir. Büyüdükçe üstündeki deriyi hafifçe yukarı iter; çizimde bu bölge kabarık deri olarak gösterilir. Deri kitlenin üzerinde kayar, çünkü lipom deriye yapışık değildir.

Lipomun çevresini saran ince kapsül, kitleyi çevre dokulardan ayıran ince bir zardır. Bu zar ameliyatta önemlidir: kitle kapsülüyle birlikte çıkarıldığında çevredeki sağlam dokuya zarar vermeden bütün olarak alınması kolaylaşır.

Op. Dr. Özgür Çavdaroğlu'nun anlattığına göre hastaların bir kısmı kolundaki lipom nedeniyle başvurur ve bunların genellikle bir şikâyeti yoktur. Bu kişiler ya kitlenin ne olduğunu anlamak ister ya da görüntüsünden estetik olarak rahatsız olur. Yani lipom çoğu zaman bir sağlık sorunundan çok, bir 'bu nedir?' sorusudur. Yine de ele gelen her yeni kitlenin hekim tarafından muayene edilmesi gerekir, çünkü deri altındaki her yumru lipom değildir.

Lipom tek bir tane olabileceği gibi birden fazla da olabilir. Boyutları bezelye tanesinden büyük bir yumruya kadar değişir ve çoğu yavaş büyür ya da uzun yıllar aynı kalır. Yaşlı hastalarda ise ameliyat kararı, kitlenin özelliklerinin yanında eşlik eden hastalıklar ve kullanılan ilaçlar da düşünülerek verilir.

Çizimde iki yapı yan yana gösteriliyor. Solda deri kisti (sebase kist): dermiste, deriye yakın ve yapışık bir kesedir; yüzeyinde punktum denen küçük, siyah ya da koyu bir nokta görülebilir. Kesenin içi keratin ve sebumla doludur ve etrafını bir kist kesesi çevreler. Sağda lipom (yağ bezesi): deri altı yağ dokusunda, ince kapsüllü, yumuşak ve olgun yağ dokusundan oluşan bir kitle. Lipomun deriye açılan bir ağzı yoktur ve deri üzerinde kayar.

Kistin sık görülen bir özelliği, enfekte olduğunda kızarması ve ağrımasıdır. Hekimin anlattığı gibi sebase kist, yağ bezlerinin ve kıl foliküllerinin ölü hücreler, keratin ve sebumla tıkanması sonucu içeride kese şişmesiyle oluşur. Bu tıkalı kese iltihaplanınca kızarır, ısınır ve ağrı yapar. Lipomun iltihaplanması beklenmez; çoğu zaman ağrı yapmadan sakin seyreder. Bu fark, yumrunun hangi grupta olabileceği konusunda önemli bir ipucudur, ancak tek başına yeterli değildir.

Pratikte ayrım muayenede yapılır. Hekim kitlenin derinliğine, deriye yapışıp yapışmadığına, üzerinde punktum bulunup bulunmadığına ve kıvamına bakar. Gerektiğinde ultrasonla kitlenin deri içinde mi yoksa deri altı yağ dokusunda mı olduğu, içinin sıvı-keratin mi yoksa yağ dokusu mu olduğu görüntülenir. Tanı kesinleştiğinde tedavi de buna göre planlanır.

İki yapının ortak yanı, ikisinin de çoğunlukla iyi huylu olması ve lokal anestezi altında yapılan küçük bir işlemle çıkarılabilmesidir. Kistte kapsülün bütün çıkarılması, tekrarlamayı azaltmak için özellikle önemlidir. Kist ayrıntıları için ayrı sayfamıza bakabilirsiniz. Cilt kisti alınması →

Boyundaki lipom, hem görüntü hem de boyun hareketlerinde sürtünme yaratabildiği için en çok rahatsızlık veren yerlerden biridir. Yakınında önemli damar ve sinirler bulunduğundan boyun bölgesinde tedavi planı daha dikkatli yapılır. Kitlenin deri altında mı yoksa daha derinde mi olduğu muayeneyle, gerekirse ultrasonla değerlendirilir; derin yerleşimli kitlelerde ameliyatın nerede ve hangi anestezi ile yapılacağı da buna göre belirlenir.

Sırt, omuz ve ense bölgesindeki lipomlar çoğu zaman kişinin kendisi tarafından görülmez, yakınları ya da bir ayna fark ettirir. Sandalyeye yaslanırken ya da çanta askısının geldiği yerde rahatsızlık yaratabilirler. Kol ve uyluk lipomları ise genellikle kolay ele gelir ve ağrı yapmaz. Karın duvarındaki lipom ise bazen göbek ya da kasık bölgesinde fıtıkla karışabilir; bu ayrımın muayeneyle yapılması önemlidir.

Lipomun yerleştiği bölge tedavi kararını doğrudan etkiler. Deriye yakın, küçük ve yüzeyel lipomlar basit bir kesiyle çıkarılırken, kas aralarına ya da derin yapılara yakın lipomlarda ek görüntüleme ve daha planlı bir ameliyat gerekebilir.

Kitlenin derinde olması, büyük olması, ağrılı olması, yakın zamanda büyümüş olması ya da lipom dışı bir yapıdan şüphelenilmesi durumunda görüntüleme istenir. Ultrason pratik, ışınsız ve hızlı bir yöntemdir; kitlenin deri içinde mi yoksa deri altı yağ dokusunda mı olduğunu, içinin yağ dokusu mu yoksa sıvı-keratin mi olduğunu gösterebilir ve kist ile lipom ayrımına yardım eder.

Daha büyük, derin yerleşimli ya da şüpheli görünümlü kitlelerde MR (manyetik rezonans) gündeme gelebilir. MR yumuşak doku kitlelerini ayrıntılı gösterdiği için kitlenin sınırlarını, çevre dokuyla ilişkisini ve yağ dokusu dışında bir bileşen taşıyıp taşımadığını anlamaya yardım eder. Hızlı büyüyen ya da büyük bir kitlede görüntüleme, lipom dışı bir yapı olup olmadığını ayırt etmek için önemlidir.

Çıkarılan doku genellikle patoloji incelemesine gönderilir ve kesin tanıyı çoğu zaman bu inceleme koyar; ayrıntısı 'Ameliyat' bölümünde anlatılıyor. Ancak tanı ameliyattan önce de netleşebilir: görüntüleme bulguları şüpheliyse iğne biyopsisiyle kitleden örnek alınabilir. Tipik, şikâyetsiz ve küçük bir lipomda ise izlem de bir seçenektir; yani 'lipom gibi görünen' her kitlenin mutlaka çıkarılması gerekmez, ama kuşku varsa tanı kesinleştirilir.

Ameliyatsız tedavi konusu sıkça sorulur. Lipomu kremle, merhemle, bitkisel karışımlarla ya da masajla eritmenin kanıtlanmış bir yöntemi yoktur. 'Kara merhem yağ bezesine iyi gelir mi?' sorusunun yanıtı, bu tür uygulamaların lipomu ortadan kaldırdığını gösteren güvenilir bir kanıt bulunmadığıdır. Bazı uygulamalar deride tahrişe, yanığa ve iltihaba yol açabilir; yanlış uygulama sonrası lipom çevresinde yara dokusu oluştuğunda ameliyat da zorlaşabilir.

Hekimlerce tarif edilen başka yöntemler de vardır: liposuction (yağ aspirasyonu) ve enjeksiyonla eritme. Bu yöntemler standart tedavi değildir; seçilmiş durumlarda tartışılır. Enjeksiyonla eritme lipomda onaylı ve yerleşmiş bir tedavi değildir, kanıt düzeyi sınırlıdır. Kapsül geride kalabileceği için lipomun aynı yerde yeniden büyüme olasılığı kapsülüyle çıkarmaya göre daha yüksek olabilir. Hekimimizin bu yöntemleri uygulayıp uygulamadığı muayenede konuşulur.

Lipomu izlemek de bir yaklaşımdır. Şikâyetsiz, küçük, yavaş büyüyen ve tipik görünümlü lipomda hasta ve hekim birlikte beklemeye karar verebilir. İzlemede kitlenin boyutu ve kıvamı zaman zaman kontrol edilir; büyüme, sertleşme ya da ağrı gibi bir değişiklik olduğunda kitle yeniden muayene edilir. Bu yaklaşım, kitlenin tanısından emin olunduktan sonra uygundur.

Tedavi seçenekleri arasında karar verirken şu sorular belirleyicidir: kitle nerede, ne kadar derinde ve ne kadar büyük; şikâyet ve estetik beklenti var mı; tanıdan ne kadar emin olunuyor; hastanın başka bir hastalığı ya da kan sulandırıcı kullanımı var mı. Bu sorular hekimin ve hastanın birlikte vereceği kararın çerçevesini oluşturur.

Pansuman ve yara bakımı, iyileşmenin en önemli bölümüdür. Hekimin verdiği talimata göre pansuman ilk günlerde kuru ve temiz tutulur; ne zaman değiştirileceği ve yaranın ne zaman ıslatılabileceği hekim tarafından söylenir. Yaranın kızarması, ısınması, akıntı gelmesi ya da ağrının artması enfeksiyon belirtisi olabilir ve hekime bildirilmelidir. Dikişler, bölgeye ve dikiş türüne göre belirli bir sürenin sonunda alınır ya da emilen dikiş kullanıldıysa alınmaz.

Hareket ve günlük yaşam konusunda genel kural, bölgeyi zorlamamaktır. Kol, sırt ya da omuz lipomundan sonra ağır kaldırma ve ani germe hareketlerinden bir süre kaçınmak gerekir; hafif günlük aktivitelere çoğu hasta çabuk döner. Spor ve ağır iş için ne zaman başlanacağı, kitlenin boyutuna ve yerine göre hekim tarafından belirlenir.

İz konusu da sık sorulur. Her ameliyatta olduğu gibi lipom ameliyatında da kesi yerinde bir iz kalır. İzin görünümü kesinin yerine, uzunluğuna, cilt yapısına ve kişinin iyileşme özelliğine göre değişir. Kesinin deri çizgilerine uygun yapılması izi azaltmaya yardım eder. Güneşten korunma ve hekimin önerdiği bakım izin daha az belirgin olmasına katkı sağlayabilir.

Tekrarlama olasılığı kapsülün tam çıkarılmasına bağlıdır. Kapsül tam çıkarıldığında aynı yerde yeniden gelişme olasılığı azalır. Buna rağmen aynı bölgede yeni bir lipom gelişmesi mümkündür, çünkü lipom yapısı olan kişide başka bölgelerde ya da aynı bölgede yeni lipomlar çıkabilir. Patoloji sonucu hazır olduğunda hekim sonucu hastayla paylaşır ve gerekirse ek bir plan yapar.

Aşağıdaki durumlarda beklemeden hekime başvurun: yaradan kötü kokulu ya da irinli akıntı gelmesi, yara çevresinde yayılan kızarıklık, ateş, ağrının giderek artması, kanamanın durmaması ya da ameliyat bölgesinde yeniden belirgin şişlik. Bunlar nadirdir ama kontrol gerektirir.