Göbek Fıtığı Nedir, Nasıl Tedavi Edilir?

Fıtığın üç parçası vardır. Birincisi göbek halkasında açıklık, yani karın duvarındaki kusurdur. İkincisi fıtık kesesidir; karın boşluğunu içeriden döşeyen periton zarı bu açıklıktan cilt altına doğru uzanır ve bir kese oluşturur. Üçüncüsü kesenin içeriğidir. Göbek fıtığında içerik çoğunlukla karnın içindeki yağ perdesi olan omentum ya da karın içi yağ dokusudur; kese büyüdükçe ince bağırsak halkaları da içeri girebilir. Çizimde üstte olağan göbek halkası, altta göbek fıtığı gösterilmiştir. Kesitte bakıldığında derinin altında cilt altı yağ dokusu, onun altında ön rektus kılıfı ve iki yanda rektus kası görülür; fıtık, bu katmanlarda orta hattaki açıklıktan dışarı çıkan bir periton cebidir.

Yetişkinlerde göbek fıtığı çoğunlukla sonradan edinilir. Göbeğin yetişkinlikte yeniden zayıflamasında karın içi basıncın uzun süre yüksek kalması, gebelikler, kilo artışı, karın içinde sıvı birikmesi ve bağ dokusunun yaşla incelmesi rol oynar. Bebeklerde ise göbek fıtığı farklı bir tablodur: göbek halkası doğumdan sonra henüz tam kapanmamıştır ve çoğu çocukta zamanla kendiliğinden kapanır. Bu sayfa ağırlıklı olarak yetişkinlerdeki göbek fıtığını anlatır; çocuklardaki göbek fıtığı için çocuk cerrahisi değerlendirmesi gerekir.

Göbek fıtığı başlangıçta çoğu zaman ağrısızdır ve yalnızca öksürürken ya da ıkınırken görülen küçük bir kabarıklık olarak fark edilir. Zamanla açıklık genişledikçe şişlik kalıcı hale gelir ve büyür. Kendiliğinden kapanmaz; çünkü açıklığı kapatacak bir iyileşme mekanizması yoktur, kas ve fasya dokusu yerinden oynamış bir kapıyı yeniden birleştirmez. Bu yüzden fıtığın hangi tipte olduğunu, ne kadar geniş olduğunu ve sıkışma riski taşıyıp taşımadığını anlamak için muayene gerekir.

Göbekteki her şişlik fıtık değildir. Göbek çevresindeki kist, iltihaplı bir doku, nadiren göbek kökünde gelişen başka oluşumlar ya da karın ortasında kasların ayrılmasıyla beliren uzunlamasına kabarma fıtık gibi görünebilir. Ayrımı muayene yapar; gerekirse ultrason ya da tomografi eklenir. Aynı karın duvarının başka bölgelerinde oluşan fıtıkları merak ediyorsanız Kasık fıtığı tedavisi → ve Ameliyat yeri fıtığı tedavisi → sayfalarına bakabilirsiniz.

Basıncı yükselten durumlar fıtığın en sık tetikleyicileridir. Ağır kaldırma, kronik öksürük, uzun süren kabızlık ve ıkınmayı gerektiren idrar yapma zorluğu karın içi basıncı her seferinde ani yükseltir. Kilo fazlalığı karın içi yağ dokusunu artırarak karın duvarına sürekli ek yük bindirir. Bu nedenlerle göbek fıtığı kilolu kişilerde, ağır işlerde çalışanlarda ve kronik akciğer hastalığı olanlarda daha sık görülür.

Gebelik göbek fıtığı için ayrı bir risk dönemidir. Büyüyen rahim karın duvarını gerer, orta hattaki fasya incelir ve göbek çevresindeki bağ dokusu yumuşar; birden fazla gebelik geçiren kadınlarda bu etki birikebilir. Bu yüzden göbek fıtığı kadınlarda doğumlardan sonra fark edilebilir. Karın içinde sıvı birikmesine yol açan karaciğer hastalıkları da göbek halkasını zorlayan önemli bir nedendir; bu durumda fıtık ve sıvı birlikte ele alınmalıdır.

Bağ dokusunun doğuştan zayıf olması, yaşla birlikte karın duvarının incelmesi, daha önce göbek çevresinden karın ameliyatı geçirilmiş olması ve karın ortasındaki kasların birbirinden ayrılması da zemin hazırlar. Göbek fıtığı ailede görülüyorsa bunun bir ipucu olabileceği düşünülür. Nedenlerden birini ya da birkaçını taşımak fıtık oluşacağı anlamına gelmez; ancak göbekte şişlik fark edildiğinde bu etkenlerin bilinmesi hem tedavi planını hem de nüks riskini azaltacak önlemleri belirler.

Kuşak ya da karın bandı, fıtığın üzerine dışarıdan baskı uygulayarak şişliği içeri bastırır ve geçici bir rahatlama sağlayabilir. Ancak açıklığı kapatmaz, fıtığı iyileştirmez ve uzun süre kullanımda cildi tahriş edebilir. Kuşak bir tedavi değildir; ancak ameliyatı bekleyen ya da ameliyata engeli olan seçili hastalarda geçici bir önlem olarak düşünülebilir. Kullanmak istiyorsanız önce hekime danışın.

Egzersiz, masaj ya da bitkisel yöntemler fıtığı geri döndürmez. Karın kaslarını güçlendirmek amacıyla yapılan zorlayıcı karın egzersizleri, özellikle fıtık zaten varsa karın içi basıncı artırarak açıklığı büyütebilir. Hafif yürüyüş ve hekimin önerdiği güvenli hareketler yararlıdır; ancak göbeğin zayıf noktasını egzersizle kapatmak mümkün değildir.

Çok küçük, hiç şikâyet yapmayan bir göbek fıtığında hekimle birlikte izlem de bir seçenek olabilir. Bu karar, fıtığın büyüklüğüne, hastanın yaşına, eşlik eden hastalıklarına ve anestezi riskine göre verilir. İzlemde kalan kişinin acil işaretleri bilmesi şarttır: sertleşen, geri girmeyen, ağrılı ve kusmayla birlikte olan şişlik beklemeden acil değerlendirme gerektirir. Fıtık büyür ya da şikâyet yapmaya başlarsa karar yeniden gözden geçirilir.

Sıkışmanın tipik belirtileri şişliğin birden sertleşmesi, geri itilememesi, dokununca çok ağrıması ve üzerindeki cildin kızarması ya da morarmasıdır. Ağrı hızla artar ve sabitleşir. Bağırsak da etkilenmişse bulantı, kusma, karında şişkinlik, gaz ve gaita çıkaramama eklenir; bu bir bağırsak tıkanıklığı tablosudur. Op. Dr. Özgür Çavdaroğlu'nun bağırsak tıkanıklığı üzerine anlattığı gibi, karın duvarı fıtığının içine giren bağırsağın tıkanması karında şişlik, bulantı, kusma ve gaz çıkaramamayla kendini gösterir; böyle bir tabloda vakit kaybetmeden bir genel cerrahi uzmanına başvurmak gerekir.

Bu belirtilerde yapılması gereken tek şey en yakın acil servise gitmektir. Şişliği evde zorla itmeye çalışmak, sıcak su uygulamak ya da ağrı kesiciyle beklemek tehlikelidir; ağrı kesici belirtileri maskeleyip tanıyı geciktirebilir, zorla itmek ise sıkışmış ve zarar görmüş dokuyu karın içine geri sokarak durumu kötüleştirebilir. Yolda yemek ve içmekten kaçının, acil servise bir yakınınızla gidin; ameliyat ihtimaline karşı en son ne zaman yemek yediğinizi ve kullandığınız ilaçları söyleyin.

Sıkışmış fıtıkta tedavi acil ameliyattır. Amaç sıkışan dokunun canlılığını değerlendirmek, canlıysa karın içine geri yerleştirmek, canlılığını yitirmişse sağlam kısmını koruyarak çıkarmak ve açıklığı onarmaktır. Zamanında yapılan müdahalede bağırsak çoğu zaman korunabilir; gecikmede bağırsağın bir kısmının alınması ve daha uzun bir iyileşme süreci gerekebilir. Bu yüzden sıkışma gelişmeden yapılan planlı ameliyat, acil ameliyata göre daha güvenlidir.

Acil işaretleri bilmek fıtığı olan herkes için önemlidir. Göbekte şişliği olan bir yakınınız varsa bu belirtileri ona ve çevresine anlatın. Şişlik aniden sertleşir, geri girmez ve ağrıyla birlikte kusma ya da gaz çıkaramama başlarsa tereddüt etmeyin.

Ameliyat sabahı belirtilen saatte hastaneye gelinir; açlık süresi, onam formu ve sorularınız yeniden gözden geçirilir. Anestezi uzmanı sizinle son kez konuşur, ameliyat boyunca sürekli izlem yapılır. Ameliyat, yönteme ve fıtığın genişliğine göre kısa ya da biraz daha uzun sürebilir. Açık onarımda göbek çevresinde küçük bir kesi yapılır, fıtık kesesi ayrılıp içerik karın içine alınır, açıklık dikişle kapatılır ya da yama yerleştirilir ve cilt dikilir. Kapalı onarımda küçük deliklerden girilerek açıklık karın içinden onarılır.

Uyanma odasında ağrı kesici verilir ve yürümeye mümkün olan en erken zamanda geçilir. Erken yürüyüş dolaşımı hızlandırır, akciğer ve bağırsak işlevlerini korur. Kalış süresi kısa olabilir; ancak kalış süresi yönteme, anesteziye ve genel duruma göre değişir ve hekimle önceden konuşulur. Taburculukta yara bakımı, ilaçlar, kısıtlamalar ve acil durumda yapılacaklar yazılı olarak anlatılır.

Ameliyat öncesi gece normal uykunuzu uyumanız ve ameliyat günü rahat kıyafetler giymeniz yararlıdır. Hastaneye yanınızda yakınınızla gelmeniz taburculukta kolaylık sağlar. Sigara içiyorsanız ameliyattan önce bırakmak yara iyileşmesini olumlu etkiler. Sorularınızı önceden bir kâğıda yazmanız, muayenede hiçbir şeyi atlamamanıza yardım eder.

Yara enfeksiyonu daha nadirdir ama dikkat edilmesi gerekir. Kilo fazlalığı, şeker hastalığı ve sigara enfeksiyon riskini artırır. Yama kullanılan ameliyatlarda yama enfeksiyonu çok nadirdir; olduğunda uzun süre tedavi gerektirebilir. Bu nedenle ateş, kızarıklık, sıcaklık ya da akıntı gibi belirtiler hemen hekime bildirilir.

Nüks, yani fıtığın aynı bölgede yeniden çıkması, göbek fıtığında en çok konuşulan konudur. Nüks riski, dikişle yapılan onarımlarda yamayla yapılanlara göre genellikle daha yüksek kabul edilir ve açıklık geniş olduğunda dikişle onarımın bu riski artırdığı bilinir. Kilo fazlalığı, sigara, kabızlık, kronik öksürük, ağır kaldırma ve kas ayrılması nüks riskini yükselten başlıca etkenlerdir. Yama riski azaltır ama sıfırlamaz.

Kronik ağrı, ameliyattan aylar sonra devam eden hassasiyet ve çekilme hissidir. Sinirlerin sıkışması ya da yama çevresindeki iyileşme reaksiyonuyla ilişkilendirilebilir; çoğu hastada zamanla azalır. Anestezi riskleri ise hastanın genel durumuna ve yandaş hastalıklarına bağlıdır ve ameliyat öncesi değerlendirmeyle en aza indirilir.

Ameliyat edilmemenin de bir riski vardır. Göbek fıtığı büyüyebilir ve sıkışabilir; sıkışma halinde acil ameliyat gerekir ve acil ameliyatın riskleri planlı ameliyatınkinden fazladır. Bu yüzden karar verirken hem ameliyatın hem beklemenin risklerini hekimle birlikte tartın.

Muayene, yöntem ve ameliyat tarihi mümkünse aynı gelişte konuşulur; böylece yolculuk sayısı azalır. Ameliyat için gelmeden önce dinlenme süreniz, yanınızda gelecek kişi ve ameliyat sonrası kalışınız önceden planlanır. Göbek fıtığı ameliyatından sonra çoğu hasta kısa sürede taburcu edilir; ancak yolculuğa ne zaman çıkabileceğinizi hekim yönteme ve iyileşmenize göre söyler.

Yara bakımı, ilaçlar ve kısıtlamalar yazılı olarak verilir; kontrol muayenesinin zamanı ve şekli hekimle planlanır, ara dönemde yaranız ya da şikâyetleriniz için WhatsApp üzerinden görüntü paylaşabilirsiniz. Acil işaret hâlinde bulunduğunuz yerdeki en yakın acil servise gitmeniz ve hekimi bilgilendirmeniz gerekir; bu yüzden acil belirtileri önceden bilmek önemlidir.

Hasta yakınları için de planlama yapılır. Taburculuk günü, ilk günlerdeki yardım ihtiyacı ve yolculuk koşulları önceden konuşulursa süreç herkes için rahat geçer. Konak'taki muayenehaneye ulaşım ve randevu için aşağıdaki formu kullanabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz.