Cilt Kisti (Sebase Kist) Nedir, Nasıl Alınır?

Kistin nerede durduğunu anlamak için derinin katmanlarına bakmak yardımcı olur. Çizimde deri dikey bir kesit olarak gösteriliyor. En üstte epidermis (üst deri), onun altında dermis (alt deri, gerçek deri) bulunur. Dermisin altında deri altı yağ dokusu yer alır ve bunun altında kasları saran kas zarı (fasya) vardır. Cilt kisti çoğunlukla dermiste, yani deri altı yağ dokusunun üstünde yerleşir; deriye yakın olduğu için üzerindeki cilt ile birlikte hareket eder.

Kist, deride yağ bezinin bağlandığı kıl folikülü tıkandığında gelişir. Yağ bezi salgısını normalde foliküle boşaltır ve bu salgı deri yüzeyine çıkar. Foliküldeki ağız kapanırsa ölü hücreler ve salgı dışarı çıkamaz, içeride birikir ve kese zamanla büyür; kesenin içindeki maddenin büyük bölümünü ise kese duvarının ürettiği keratin oluşturur. Çoğu kistin deriye bakan yüzünde küçük, koyu renkli bir nokta görülür; bu nokta punktum, yani kistin deriye açılan tıkalı ağzıdır. Punktumun görülmesi, şişliğin deri kisti olduğunu düşündüren en değerli ipuçlarından biridir.

Kesenin içini saran duvara kist kapsülü denir. Bu duvar canlı hücrelerden yapılıdır ve içeriği üretmeyi sürdürür. Bu yüzden tedavide amaç, içindeki maddeyi boşaltmak değil, kapsülün patlatılmadan bütün olarak çıkarılmasıdır.

Aynı yapı için farklı adlar kullanıldığı için kafa karışabilir. Sebase kist, epidermoid kist ve epidermal kist günlük kullanımda çoğunlukla aynı şişliği anlatır. Pilar kist ise saç kökü kılıfından gelişir ve çoğunlukla kafa derisinde görülür; içi yine keratinle doludur ve yaklaşım benzerdir. “Sebase kist” adı yerleşik bir kullanımdır; gerçek yağ bezi kökenli kist (steatokistom) ayrı ve seyrek görülen bir durumdur. Hangi tür olduğu muayene ile, gerektiğinde çıkarılan dokunun incelenmesiyle anlaşılır. Her durumda ele gelen yeni bir şişlik, kendi kendine yorumlanmadan genel cerrahi hekimine gösterilmelidir.

Pratikte ayrım için üç şeye bakılır. Birincisi deri ile ilişkidir: kist deriye yapışıktır ve cildi kaydırdığınızda birlikte oynar, lipom ise deri altında kayar, cilt kitlenin üstünde serbestçe hareket eder. İkincisi yüzeydeki noktadır: punktum kist için tipiktir, lipomda görülmez. Üçüncüsü kıvamdır: kist yuvarlak ve sert-elastik, lipom hamur gibi yumuşaktır. Bu ayrımlar kesin kural değil, ipucudur; kesin ayrım muayenede, gerekirse ultrasonla yapılır. Lipom alınması →

İltihaplanma ayrımda önemli bir ipucu verir. Kızarıp ağrıyan bir şişlik kisti düşündürebilir, çünkü kist enfekte olabilir; ancak çıban (fronkül), apse ve ter bezi iltihabı (hidradenit) de benzer görünür ve bunlarla ayrımı muayenede yapılır. Lipom ise çoğunlukla iltihaplanmaz. Hızla büyüyen, sertleşen ya da kas zarının altına yerleşmiş gibi hissedilen bir şişlik ise ne kist ne de basit lipom varsayılmamalı, muayene ve gerekirse görüntüleme ile değerlendirilmelidir. Yani bu karşılaştırma bir tanı aracı değil, muayeneye hazırlıktır.

Ameliyat yaklaşımı da iki durumda benzer ama aynı değildir. Her ikisi de çoğunlukla lokal anestezi altında yapılan işlemlerdir ve ikisinde de amaç kitlenin çevresindeki kapsülle birlikte çıkarılmasıdır. Kistte duvarın bütün çıkarılması özellikle önemlidir; kistin punktumu da genellikle kesiye dahil edilir. Çıkarılan doku, gerektiğinde patolojiye gönderilir. Lipomla ilgili ayrıntılar kendi sayfasında yer alır.

Boyun, ense ve yüz sık fark edilen bölgelerdendir. Burada kist hem görüntü açısından rahatsız eder hem de yakaya, gözlük çerçevesine ya da tıraşa takılabilir. Yüz ve boyun bölgesinde önemli sinir ve damar yapıları bulunduğu için kistin derinliği ve çevre dokuyla ilişkisi dikkatle değerlendirilir; kesi yeri, görünürlüğü ve izin belirginliğini de gözeterek planlanır. Yüzeyel deri kistlerinin çoğu lokal anestezi altında çıkarılabilir.

Kafa derisinde görülen kistler çoğunlukla pilar kist niteliğindedir ve saç kökü kılıfından gelişir. Dokunulduğunda sert, pürüzsüz ve yuvarlaktır; tarak çarptığında rahatsızlık yapabilir. Sırt ve göğüs derisinde de kist sıktır; burada büyük boyutlara ulaşabilir ve zamanla iltihaplanabilir. Skrotum derisinde çoğunlukla küçük, sert ve birden fazla kist görülür; bu kistler ağrı yapmaz, ancak iltihaplanabilir ya da kişiyi estetik olarak rahatsız edebilir. Skrotumda ele gelen her şişliğin kist olduğu varsayılmamalıdır; başka nedenleri dışlamak için muayene gerekir.

Vücudun bazı bölgelerinde ele gelen şişlik kist gibi görünse de başka bir yapı olabilir. Kuyruk sokumu bölgesindeki kıl içeren kese ve apse tablosu kıl dönmesidir ve ayrı bir hastalık olarak ele alınır. Karın duvarında şişlik fıtıkla karışabilir. Boyunda büyümüş bir lenf bezi ya da tiroid ile ilişkili bir şişlik de kistle karıştırılabilir. Bu nedenle şişliğin yeri ne olursa olsun, kendi kendinize tanı koymak yerine bir genel cerrahi muayenesi planlamak doğru yoldur.

Çoğu tipik kistte ek bir tetkik gerekmez. Şişliğin lipom, büyümüş lenf bezi ya da başka bir kitleyle karışma olasılığı varsa ultrason yardımcı olur. Ultrason ışınsızdır, ağrı yapmadan ve kısa sürede yapılır; şişliğin deriyle ilişkisini, kese içeriğini ve çevresinde iltihap bulunup bulunmadığını gösterir. MR ise nadiren, yani yalnızca büyük, derin ya da şüpheli bir şişlikte kullanılır. Hangi tetkike ihtiyaç olduğuna hekim muayeneden sonra karar verir; her hastada hepsi istenmez.

Cilt kisti iyi huylu bir yapıdır, ancak ele gelen her şişlik gibi muayene edilmelidir. Hızla büyüyen, sertleşen, deriye yapışıp ülserleşen, çevre dokuya yapışık hissedilen ya da kanayan bir şişlik kist gibi görünse de başka bir yapı olabilir. Çok nadir olarak deri tümörleri kist taklidi yapabilir. Bu nedenle çıkarılan dokunun gerektiğinde patolojik incelemeye gönderilmesi önemlidir; patoloji sonucu kistin türünü ve iyi huylu olduğunu kesinleştirir.

Aşağıdaki süreç, bir muayenenin genel akışını gösterir. Hekim hangi adımın gerekip gerekmediğine her hastada ayrı karar verir.

Önerilen tedavi yolu, kesenin kapsülüyle birlikte bütün çıkarılmasıdır. İşlem küçük bir cerrahi girişimdir ve hekimin ifadesiyle bu kistler kolaylıkla lokal anestezi altında çıkarılabilir. Lokal anestezi altında yapılan işlemler arasında cilt kisti, lipom ve ben alınması bulunur; işlem sırasında hasta uyanıktır ve ilgili bölge uyuşturulmuştur. Boyutu büyük, derin ya da çok iltihaplı kistlerde plan farklı olabilir. Ben alınması →

İltihaplı kistte tedavi sırası farklıdır. Şişlik kızarmış, ısınmış ve ağrılıysa önce iltihabın tedavisi gündeme gelir; hekim muayeneye göre iltihabın boşaltılması ya da antibiyotik gibi bir yöntem seçebilir; her iltihaplı kistte mikrop bulunmadığı için antibiyotiğin gerekip gerekmediği de muayenede belirlenir. Kesenin alınma zamanı ise iltihap tablosuna göre muayenede belirlenir. Amaç yalnız iltihabı yatıştırmak değil, kese duvarını yeniden iltihaplanmaya fırsat vermeden çıkarmaktır.

Ameliyatsız yöntemler konusunda dikkatli olmak gerekir. Kistin içine ilaç enjekte etmek ya da sadece içeriğini çekmek kısa süreli küçülme sağlayabilir; ancak duvar kaldığı için kist sıklıkla yeniden dolar. Bu yöntemlerin sebase kist için standart tedavi olmadığını bilmek, zaman ve emek kaybını önler. Literatürde tarif edilen başka teknikler de vardır; bunların size uygun olup olmadığı hekimle konuşulur.

Karar sürecinde sizden beklenen, şişliğin öyküsünü paylaşmanız ve beklentilerinizi söylemenizdir. İzleme, iltihap tedavisi ve çıkarma arasında seçim birlikte yapılır; küçük, ağrısız ve değişmeyen bir kist izlenebilir, iltihap geçiren ya da büyüyen kistte çıkarma gündeme gelir.

Günlük yaşama dönüş kistin yerine ve boyutuna bağlıdır. Yüzde, boyunda ya da sırtta küçük bir kist çıkarıldıysa çoğu kişi kısa sürede işine ve günlük hayatına dönebilir. Yara yerini germeyen, sürtünmeye ve darbeye maruz bırakmayan bir düzen yaranın iyileşmesine yardım eder. Skrotum ya da hareketli eklem çevresinde çıkarılan kistlerde dinlenme önerileri daha dikkatli olabilir; bu ayrıntılar muayenede ve ameliyat sonrası talimatta size anlatılır.

Dikiş yarının kapatılmasını sağlar ve belirli bir süre sonra kontrolde alınır ya da kendiliğinden emilir; bu kullanılan dikiş türüne göre değişir. Kesi yerinde bir iz kalır; izin belirginliği kesinin yerine ve uzunluğuna, cilt yapısına ve kişinin iyileşme özelliğine göre değişir. Deri çizgilerine uygun kesi, izin daha az fark edilmesine yardım eder. İyileşme sırasında yara bölgesini güneşten korumak ve hekimin önerdiği bakımı uygulamak izin görünümünü olumlu etkiler.

En çok merak edilen soru, kistin tekrar edip etmediğidir. Hekimin anlatımıyla kapsülle birlikte tam çıkarıldığında kistin aynı bölgede tekrarlaması beklenmez; tekrarın hiç olmayacağı söylenemez. Kapsül ya da kesenin bir parçası geride kalırsa aynı yerde yeniden dolma olabilir; bu özellikle daha önce iltihap geçirmiş ya da delinmiş kistlerde görülebilir. Ayrıca sebase kist eğilimi olan kişilerde başka bölgelerde yeni kistler gelişebilir; bu, ameliyatın eksik olduğu değil, yatkınlığın sürdüğü anlamına gelir.

Şu belirtilerde beklemeden hekime başvurun: yara çevresinde yayılan kızarıklık, belirgin ısı artışı, artan ağrı, kötü kokulu akıntı, ateş ya da yaranın ayrılması. Ateş ve hızla yayılan kızarıklık varsa en yakın acil servise gidin. Kontrol randevusuna katılmak, hem yara iyileşmesini hem de varsa patoloji sonucunu değerlendirmek için önemlidir. Yeni bir şişlik fark ederseniz aynı bölgede de olsa başka bir yerde de olsa kendi kendinize yorumlamadan muayene olun.