Kasık Fıtığı Nedir, Nasıl Tedavi Edilir?

Bölgenin yapısı çizimde görülüyor. Sağ kasığa önden bakıldığında kasığı çaprazlayan inguinal ligament (kasık bağı) yol gösterici çizgidir. Bu bağın orta noktasının hemen üstünde kasık kanalının karın içine açılan girişi olan iç halka, kanalın deri altına açıldığı çıkış ise dış halka bulunur. Kanalın içinden spermatik kord geçer. Epigastrik damarlar iç halkanın iç yanından yukarı doğru çıkar ve rektus kası karnın ortasında dikey uzanır; damarlar, rektus kasının dış kenarı ve inguinal ligament arasında kalan üçgene Hesselbach üçgeni denir ve kasık kanalının arka duvarının en zayıf bölgesidir. Bağın altından uyluğa femoral damarlar geçer; damarların iç yanında küçük bir boşluk, femoral halka vardır.

Fıtığın adı, fıtık kesesinin bu yapılara göre nereden çıktığına bağlıdır. İndirekt kasık fıtığında kese iç halkadan girer ve kord boyunca ilerler; epigastrik damarların dış yanındadır. En sık görülen türdür ve büyüyünce skrotuma, yani torbaya kadar inebilir. Direkt kasık fıtığında kese Hesselbach üçgeninden, arka duvarın zayıflamış yerinden öne çıkar ve epigastrik damarların iç yanında kalır. Femoral fıtıkta ise kese bağın altından, femoral halkadan uyluğa doğru ilerler; bu yüzden uyluk fıtığı olarak da bilinir ve dar bir geçitten çıktığı için sıkışma riski daha yüksektir.

Fıtık kesesi, karnın iç yüzünü örten ince zarın, yani peritonun dışarı itilmiş cebidir. Kesenin içinde çoğunlukla bağırsak ya da yağ dokusu bulunur. Kese yatınca ya da elle itilince geri girebiliyorsa buna geri itilebilen fıtık denir; geri girmiyorsa ve ağrılıysa durum ayrı ve daha ciddi bir tablodur (aşağıda acil bölümü). Fıtık yalnızca bir şişlik değildir: duvarda bir açıklık vardır ve bu açıklık ilaçla, egzersizle ya da bandajla kapanmaz.

Tür ayrımı muayenede büyük ölçüde elle yapılır; gerektiğinde ultrason ya da başka bir görüntüleme eklenir. Ayrım önemlidir, çünkü ameliyat yöntemi ve ameliyat sırasında bakılacak noktalar buna göre planlanır. Aşağıdaki tablo dört ana görünümü özetliyor. Karın duvarının başka bir noktasında, göbekte oluşan fıtıkla karıştırılmaması için Göbek fıtığı tedavisi → sayfasına da bakabilirsiniz.

Karın içi basıncı artıran durumlar fıtığı tetikleyebilir ya da var olan bir fıtığı büyütebilir. Ağır yük kaldırmak, uzun süreli kronik öksürük, kabızlık nedeniyle sürekli ıkınmak, idrar yapmakta zorlanma ve ıkınmayı gerektiren bir prostat büyümesi bunların başında gelir. Gebelik, fazla kilo, karın içinde sıvı birikmesi ve sık tekrarlayan yoğun fiziksel zorlanma da basıncı artırabilir. Bu etkenlerin hiçbiri tek başına fıtık yapmaz; zayıf noktası olan bir duvarda basınç artışı fıtığı ortaya çıkarır.

Ailede fıtık öyküsü bulunması da riski artırır; bağ dokusunun yapısı kuşaklar arasında benzerlik gösterebilir. Bir kasıkta fıtık olan kişide diğer kasıkta da fıtık gelişme olasılığı vardır; bu yüzden muayenede iki taraf da kontrol edilir. Önceden başka bir nedenle geçirilmiş kasık ameliyatı bölgeyi zayıflatabilir ve nüks fıtığa zemin hazırlayabilir.

Fıtığı tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, ama basıncı azaltan alışkanlıklar yardımcı olur: lifli beslenme ve yeterli su ile kabızlığı önlemek, uzun süren öksürüğü tedavi ettirmek, idrar yapmakta zorlanma varsa nedenini araştırtmak, ağır yükü doğru teknikle kaldırmak ve kiloyu dengede tutmak. Bunlar mevcut fıtığı kapatmaz; ancak fıtığın büyümesini ve ameliyat sonrası nüks riskini azaltmaya katkı sağlar.

Halk arasında dolaşan "ameliyatsız kasık fıtığı tedavisi" yöntemleri genelde fıtığı kapatmayan, yalnızca geçici rahatlama sağlayan uygulamalardır. Fıtık bandajı ya da kasık kuşağı fıtık kesesini dışarıdan baskıyla içeride tutmaya çalışır; kişiye göre rahatlatabilir, ancak defekti kapatmaz, bırakıldığında fıtık yeniden çıkar ve uzun süre baskı bölgeyi tahriş edebilir. Egzersiz ve karın kası güçlendirme kasık fıtığını geri döndürmez; yanlış ve zorlayıcı egzersiz bazen fıtığı büyütür. Bitkisel ürünler ve masaj da tedavi değildir.

Her kasık fıtığı hemen ameliyat edilmek zorunda değildir. Yeni, çok küçük ve neredeyse şikâyet yapmayan fıtıklarda, özellikle ameliyat riski yüksek olan hastalarda hekimle birlikte izlem seçeneği konuşulabilir; bu, "tedavi etmeden bekleyip belirtilere göre karar verme" anlamına gelir ve yalnızca muayenede uygun bulunan hastalar için geçerlidir; kadınlarda ve uyluk (femoral) fıtığında izlem genellikle önerilmez. İzlem sırasında fıtık zamanla büyüyebilir, ağrı yapabilir ya da sıkışabilir; bu yüzden acil işaretleri bilmek şarttır.

Hekimin yaklaşımı muayene ve şikâyete göre kişiselleştirilir. Şikâyeti olan, büyüyen ya da günlük yaşamı kısıtlayan kasık fıtığında ameliyat önerilir; ameliyat fıtığı kapatan ve duvarı yamayla güçlendiren yöntemdir. Aşağıdaki bölümlerde ameliyat zamanını, yöntemleri ve sonrasını ayrıntılı anlatıyoruz.

Çizimde iki durum karşılaştırılıyor. Üstte fıtık kesesi, karın duvarındaki zayıf noktadan geçip dışarı çıkan, periton zarının cebi olarak görünüyor; içindeki bağırsak serbest ve geri dönebilir. Altta aynı keseyi, fıtık boynunda sıkışmış ve kan akımı bozulmuş bağırsakla görüyorsunuz. Çizim genel bir karın duvarı kesitidir; kasık fıtığına özgü kanalı değil, kesenin duvardan geçişini ve boyunda sıkışma mantığını gösterir. Katmanlar deri, kas-fasya katmanı ve periton olarak etiketlidir; kasık fıtığında kese kasın içinden değil, kasık kanalından geçer.

Şu belirtilerden biri varsa beklemeden en yakın acil servise gidin: kasıktaki ya da torbadaki şişliğin birden sertleşmesi ve geri girmemesi, şişlik üzerinde şiddetli ve giderek artan ağrı, derinin kızarması ya da morarması, bulantı ve kusma, karında şişkinlik, gaz ve gaita çıkaramama. Hekim de karın duvarındaki fıtığın içine giren bağırsağın tıkanmasının, bağırsak tıkanıklığının önemli bir nedeni olduğunu ve bu tablonun şikâyetleri olan karında şişlik, bulantı, kusma ve gaz çıkaramamada vakit kaybetmeden bir genel cerrahi uzmanına başvurulması gerektiğini vurguluyor.

Sıkışmış fıtıkta acil ameliyat gerekir. Hekimin anlattığına göre sıkışmış fıtıklarda bazen karın içine girilerek yapılan kapalı yöntem, yani TAPP, kullanılabilir. Genel olarak, karın içine girilen yöntemlerde bağırsağın durumu ameliyat sırasında doğrudan değerlendirilebilir; bağırsağın kesilmesi gereken acil olgularda açık onarım ya da karın açılarak yapılan ameliyat da standart seçenektir. Bağırsağın zarar gören bölümü varsa o bölüm de ameliyatta ele alınır. Hangi yöntemin seçileceği acil serviste ve ameliyat sırasında hastanın durumuna göre belirlenir.

Evde fıtığı zorla geri itmeye çalışmayın; zorlamak sıkışmış bağırsağa zarar verebilir. Ağrı kesici alıp beklemek de doğru değildir, çünkü ilaç belirtileri gizler ve değerli zamanı kaybettirir. Şüphe varsa acile gidin.

Ameliyat günü hastaneye çoğunlukla sabah gelinir. Açlık süresi, ilaçların alınıp alınmayacağı ve ameliyat öncesi hazırlık ayrıntılı olarak önceden söylenir; onam formu ameliyatın amacı, yöntemi ve riskleri anlatıldıktan sonra imzalanır. Anestezi türüne anestezi uzmanıyla birlikte karar verilir; kapalı yöntemlerde genel anestezi sık kullanılırken, açık onarımda hastaya ve fıtığa göre farklı anestezi seçenekleri gündeme gelebilir. Ameliyat süresince monitör ile sürekli izlem yapılır.

Kapalı TEP onarımında göbeğin altından küçük bir kesiyle girilir, kamera yerleştirilir ve fıtık bölgesine karın boşluğuna girilmeden, periton zarının üzerinden ulaşılır; kapalı TAPP onarımında ise karın içine girilerek çalışılır. Her iki kapalı yöntemde de fıtık kesesi karın içine alınır ve zayıf noktalar tek bir yamayla örtülür. Hekimin anlattığı yaklaşımda TEP onarımında yama, fıtığın olduğu bölgeye ek bir sabitleme gerektirmeden yerleştirilebilir. Açık onarımda ise kasıktan yapılan kesiyle yama yerleştirilir. İki taraflı fıtık varsa kapalı yöntemlerde genellikle aynı seansta iki taraf birlikte onarılabilir; bu karar muayenede verilir.

Ameliyat bittikten sonra uyanma odasında izlem yapılır. İlk saatlerde ağrı kesici verilir, yürümeye ve idrar yapmaya erken geçilir. Hastanede kalış süresi yönteme, anesteziye ve hastanın durumuna göre değişir; planı hekim ameliyattan önce söyler. Taburculukta yara bakımı, ilaçlar, kısıtlamalar, kontrol tarihi ve acil durumda ne yapılacağı yazılı olarak anlatılır.

Erkeklerde spermatik kord ve testis damarlarına yakın çalışıldığı için testiste şişlik, ağrı ya da hassasiyet geçici olarak görülebilir. Kasık bölgesinde bulunan küçük duyu sinirleri nedeniyle ameliyat sonrası kasıkta uyuşma, yanma ya da hassasiyet olabilir; bu çoğunlukla zamanla azalır. Nadiren ağrı uzar ve kronikleşebilir; bu risk bilinmeli ve yöntem seçiminde göz önünde bulundurulmalıdır. Kapalı yöntemlerde idrar yapmakta kısa süreli zorluk ve mesane ile ilgili sorunlar nadiren görülebilir; ameliyat öncesi idrar durumunuz bu yüzden sorulur.

Fıtığın ameliyattan sonra aynı yerde yeniden ortaya çıkmasına nüks denir. Yama bu riski belirgin biçimde azaltır, ancak sıfırlamaz. Nüks riski; ağır kaldırma, kronik öksürük, kabızlık, sigara ve yara iyileşmesini bozan hastalıklar gibi etkenlerle artabilir. Bu yüzden hekimin ameliyat sonrası talimatına uymak ve ameliyatla birlikte basıncı artıran nedenleri ele almak önemlidir.

Anestezi riskleri kişinin yaşı, kalp, akciğer ve diğer hastalıklarına göre değişir ve anestezi uzmanıyla ameliyat öncesi konuşulur. Kan sulandırıcı kullanan hastalarda kanama riski ilaç ayarıyla yönetilir; kendi başınıza ilaç bırakmayın. Nadir ama bilinen komplikasyonlar vardır; kapalı yöntemlerde (TEP ve TAPP) bağırsak, damar ya da mesane yaralanması bildirilmiştir. Deneyimli ekip ve dikkatli teknik bu riski küçültür.

Riski doğru değerlendirmek için ameliyatın karşılığına da bakmak gerekir: ameliyat edilmeyen fıtık büyüyebilir, ağrı yapabilir ve sıkışabilir. Sıkışmış fıtığın acil ameliyatı planlı ameliyata göre daha riskli olduğundan, şikâyet yapan bir fıtıkta planlı ameliyat çoğu zaman daha güvenli seçenektir. Kendi durumunuza özgü riskler muayenede sizinle birlikte konuşulur.